Nie ma w Polsce badań statystycznych dotyczących najmu rynkowego, nie ma też badań obejmujących prywatnych właścicieli mieszkań na wynajem. Ale zawsze są gdzieś jakieś informacje, które pomogłyby stworzyć taki obraz statystycznego wynajmującego. Oczywiście najwięcej wie o nas nasz urząd podatkowy i banki. A najwięcej Narodowy Bank Polski – bo zbadał zasobność gospodarstw domowych, a nie tylko ich miesięczne budżety.

Wyniki badania zasobności gospodarstw domowych publikowane były na jesieni 2015 roku, ale – może ze względu na formę publikacji – przeszły bez większego echa. Zauważono głównie w mediach, że statystyczne polskie gospodarstwo domowe jest bogatsze od niemieckiego – głównie za sprawą posiadania swojego miejsca zamieszkania. Wyniki tego badania są jednak dużo bardziej interesujące: pokazują, z czego składa się nasz majątek, kto ma skłonność do oszczędzania i inwestowania, a kto rzeczywiście nie jest w stanie nic zaoszczędzić. Przyjrzyjmy się najpierw wnioskom ogólnym, a potem statystycznemu profilowi gospodarstwa posiadającego „inne nieruchomości”, również takie na wynajem.

TabelaBilans

Potwierdziły się dane ze spisu powszechnego z 2011 roku: 76,4% gospodarstw domowych jest w posiadaniu swojego miejsca zamieszkania. Nieco mniej, 63 % gospodarstw, ma samochód, natomiast zdecydowanie najwięcej ma oszczędności w banku: prawie 82 %. Stan majątku polskich gospodarstw domowych jest właśnie ze względu na podsiadanie mieszkań i domów stosunkowo wysoki: mediana wynosiła 256,8 tys. zł., a dla samych posiadanych miejsc zamieszkania nawet więcej: 282,6 tys. zł. Zaraz po domach i mieszkaniach najbardziej wartościowy jest majątek służący prowadzeniu działalności gospodarczej, mediana dla zbadanych gospodarstw z działalnością wyniosła 219,7 tys. zł. 19,1 % gospodarstw wykazało posiadanie drugiej nieruchomości, poza aktualnie zamieszkiwaną, i mediana jej wartości wyniosła 150 tys. zł. Aktywa finansowe, w tym depozyty bankowe, stanowiły wg mediany około 8,6 tys. zł, z czego 5 tys. stanowiły depozyty, a resztę inne formy, np. akcje, obligacje, udziały w funduszach inwestycyjnych i programach emerytalnych, udziały w firmach.

Poza majątkiem gospodarstw badano również ich pasywa: kredyty mieszkaniowe, konsumpcyjne i inne zobowiązania. Takie obciążenia majątku wykazało 37 % gospodarstw domowych, przy czym ze względu na wysokość zaciągniętych kredytów wyróżniają się gospodarstwa z kredytami hipotecznymi – 12,1 % zbadanych, z medianą obciążenia 104 tys. zł. Należy zauważyć, że wliczane są tutaj kredyty nie tylko na zakup, ale również na remont posiadanej już nieruchomości, zabezpieczone wpisem do hipoteki. To powoduje obniżenie statystycznej wysokości kredytu. Prawie 30 % gospodarstw ma również kredyty konsumpcyjne, ale obciążenie tego rodzaju to około 5 tys. zł.

RozkladMajatku

Kto ma majątek i jaki?. Nieruchomości nie będące głównym miejscem zamieszkania mogą być bardzo różne. Mogą to być domy i działki – również rekreacyjne, mieszkania, grunty i budynki przeznaczone do prowadzenia działalności gospodarczej. Tylko część z nich jest wynajmowana lub wydzierżawiana, niestety ze względu na sposób prezentacji wyników nie wiadomo ile z nich, i ile nieruchomości jest też niewykorzystywane w ogóle. Znacząca grupa – 18,8 % gospodarstw domowych – ma również majątek związany z prowadzeniem działalności gospodarczej, przeważają tutaj gospodarstwa na wsi, ale i inne, mające ruchomości i nieruchomości związane z wykonywanymi usługami lub produkcją. Częściowo te dwie grupy gospodarstw na pewno się pokrywają, a ogólnie mieszczą się w 30 procentach najbardziej majętnych gospodarstw domowych, których wartość majątku netto przekracza 457 tys. zł. W tej grupie widać też znacząco wyższą wartość nieruchomości w stosunku do reszty majątku. „Próg wejścia” do grupy 10 % najbogatszych gospodarstw to 879 tys. zł, i jest to suma wartości wszelkich posiadanych nieruchomości, pojazdów, depozytów bankowych, papierów wartościowych i udziałów pomniejszona oczywiście o całość zadłużenia.

RozkladKredyty

Jakie cechy mają gospodarstwa średnio i bardzo zamożne? Najczęściej są to pary, w przeważającej części z dziećmi, gdzie głowa gospodarstwa ma powyżej 35 lat, jest samozatrudniona i ma co najmniej średnie lub wyższe wykształcenie. Tutaj widać bardzo duży wpływ posiadania głównego miejsca zamieszkania – młodzi ludzie poniżej 35 roku życia dopiero gromadzą majątek i rozpoczynają działalność gospodarczą, potem dopiero decydują się na (najczęściej) zakup lub wybudowanie miejsca zamieszkania. Z kolei gospodarstwa, gdzie wg badania osoba referencyjna ma powyżej 65 lat maja bardzo zróżnicowany stan majątku, ale raczej się on już nie powiększa, jest konsumowany lub przekazywany młodszym pokoleniom.

Badani bardziej zasobni i z wyższym wykształceniem mają z reguły w ramach swojego majątku większą paletę różnych aktywów: poza najpopularniejszymi depozytami bankowymi i własnym mieszkaniem lub domem są to również udziały w funduszach inwestycyjnych, akcje i obligacje, ubezpieczenia na życie, inne nieruchomości, w grupie najbogatszych znacząco rośnie rola udziałów w firmach. Z drugiej strony istnieje grupa 5,9% gospodarstw, które nie mają zgromadzonego majątku o dodatniej wartości, a 2,6% gospodarstw domowych, których wysokość długów przekracza wartość posiadanego mienia.

Badanie zamożności gospodarstw domowych ma być wykonywane cyklicznie, ale już to opracowanie pilotażowe pokazuje pewne rozwarstwienie pomiędzy pokoleniami: starsi z reguły maja swoje mieszkania, kupnie a nie odziedziczone, nie obciążone kredytami hipotecznymi. Młodsze gospodarstwa albo nie są posiadaczami swojego miejsca zamieszkania, albo decydują się na jego zakup – na kredyt. Spora grupa gospodarstw nie będzie w stanie zebrać nawet wymaganego wkładu własnego, sądząc po medianie wysokości zgromadzonych depozytów bankowych.

Wszystkie wykresy i rysunki pochodzą z opracowania:
https://www.nbp.pl/aktualnosci/wiadomosci_2015/Raport_BZGD_2014.pdf

Hanna Milewska-Wilk, 8'2016